Veilig werken met gevaarlijke stoffen

Jaarlijks overlijden 3.000 mensen doordat ze op het werk aan gevaarlijke stoffen zijn blootgesteld. Vaak zijn dit stoffen die je niet ziet of ruikt, zoals kwartsstof, lasrook en dieselrook. Veel leed kan voorkomen worden, maar niet iedereen is zich hiervan bewust. Daarom sloegen FOCWA, het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Focal Point de handen ineen. Tijdens een bijeenkomst bij Dubbeldam Groep in het Zuid-Hollandse Schelluinen bespraken werkgevers, werknemers en experts uit de carrosseriesector diverse dilemma’s over veilig werken.

Inzet van medewerkers

Met een rondleiding door de imposante fabriek van Metagro kregen de aanwezigen een kijkje in de wereld van de Dubbeldam Groep, waar Metagro onder valt. “Bij ons gaat de meeste aandacht uit naar lasrook en fijnstof”, vertelt eigenaar Raymond Dubbeldam. “De hele dag wordt de lucht afgezogen en ververst. Als bedrijf moeten we onder de 1 milligram fijnstof per kubieke meter blijven.” Ondanks dat Metagro zijn verantwoordelijkheid pakt op het gebied van gevaarlijke stoffen, merkt Dubbeldam dat niet alle medewerkers dezelfde inzet tonen. “Sommige oudere werknemers willen geen lashelm dragen, omdat ze vinden het niet lekker vinden zitten, of ze worden er verkouden van, zeggen ze. Als werkgever is dat frustrerend.”

Laatste waarschuwing

“De praktijk is weerbarstig”, zegt dagvoorzitter Marijke Roskam dan ook terecht in haar welkomstwoord. Dubbeldam stelt zich in gesprek met Roskam open en kwetsbaar op. “Je houdt bijeenkomsten en maakt afspraken met medewerkers. Maar wat als medewerkers daar niets mee doen? Hoe ver ga je: geef je hen een laatste waarschuwing? Of ga je nog een stap verder? Zo makkelijk gaat dat niet. Wij hebben personeel nodig. Op dit moment hebben we twintig vacatures. Sommige ouderen wíllen niet meer opgeleid worden. Ze denken dat ze klaar zijn met leren. Daar lopen wij tegenaan.” Een van de aanwezigen kan dat uit eigen ervaring bevestigen. “Jongeren pakken nieuwe werkwijzen nog wel op. Maar je kunt niet van hen verwachten dat zij oudere collega’s aanspreken op onveilig gedrag.”

Video effectief middel

Toch is er een manier om die terughoudende medewerkers te bereiken. Zo kan een video een effectief middel zijn om de gezondheidseffecten van gevaarlijke stoffen bij personeel onder de aandacht te brengen. Dagvoorzitter Roskam laat de aanwezigen een korte video zien van een oudere meneer die, zwaar ademend, vertelt over zijn strijd met OPS (Organisch Psychosyndroom). Volgens arbodeskundige Josje Salentijn kan zo’n video ervoor zorgen dat ogen worden geopend en weerstand wegzakt. De video is te bekijken op veiligwerkenvoorelkaar.nl. “Zijn ze eenmaal ontdooid, dan kunnen ze bewegen.” FOCWA-directeur Femke Teeling vindt dat men voorzichtig moet zijn in de communicatie. “Veilig werken staat voorop. Maar we moeten jongeren ook niet bang maken. De branche heeft jong talent hard nodig.”

Zelf het goede voorbeeld geven

Volgens Teeling is het belangrijk dat managers zelf het goede voorbeeld geven in veilig werken. “Ik kom bij kleine schadeherstelbedrijven over de vloer, waar de eigenaar vieze handen heeft omdat hij nooit handschoenen draagt. Dat moet anders. Goed voorbeeld doet volgen.” Dubbeldam vult haar aan: “De leiding moet wíllen. Dat besef leeft tegenwoordig echt wel breder in onze branche. In dat opzicht heb ik de afgelopen twintig jaar enorme veranderingen gezien.” Die ontwikkelingen kunnen een extra boost gebruiken. Daarom komt FOCWA in 2019 met beschrijvingen van veilige werkwijzen voor de Arbocatalogus. Hierin wordt precies aangeven hoe je veilig kunt werken.

Verantwoordelijkheid van de werknemer

Het is duidelijk dat de werkgever een grote verantwoordelijkheid draagt voor zijn medewerkers. Maar waar stopt die en begint de verantwoordelijkheid van medewerkers zelf? “Als ondernemer heb ik een grote verantwoordelijkheid en die neem ik ook op me. Maar werknemers dragen zelf ook een verantwoordelijkheid”, zegt Dubbeldam.

Volgens advocaat Govert Jan Knotter, die gespecialiseerd is in aansprakelijkheidszaken voor werknemers met beroepsziekten, zijn goede arbeidsomstandigheden volgens het aansprakelijkheidsrecht en de Arbowetgeving de verantwoordelijkheid van de werkgever. “Als je werknemers niet mee krijgt, moet je ze daarop aanspreken, al dan niet met sancties.” Wel wil Knotter erop wijzen dat de zieke werknemer zelf verantwoordelijk is voor de stelplicht en bewijslast voor het aansprakelijk stellen van de werkgever. “Die drempel ligt in Nederland heel hoog.”

Mensen hechten aan hun autonomie

Veilig werken moet een ‘onbewust en automatisch proces’ zijn, vertellen Joris van Amerom (Open Now) en Roos Alink (Shift), die het publiek bijpraten over gedragsverandering. “Alleen het inslijten van goede gewoonten leidt tot duurzame gedragsbeïnvloeding.” Voorwaarde is wel dat er acceptabele én aantrekkelijke alternatieve werkwijzen of middelen beschikbaar moeten zijn. Volgens Alink zijn werkgevers te snel geneigd mensen te motiveren vergeten om eerst de weerstand weg te nemen. Weerstand wegnemen kan al door de weerstand te erkennen. Alink: “Begin met kleine stapjes en geef medewerkers bijvoorbeeld inspraak in hun beschermingsmiddelen. Mensen hechten aan hun autonomie.”

Heeft u vragen over veilig werken met gevaarlijke stoffen? Neem dan contact op met FOCWA via 088 501 10 00 of contact@focwa.nl.

Dit artikel komt uit het FOCWA Magazine van december 2018